Sabine Boehlich

Sabine Boehlich

פֿון דאַנקאַ קאָוואַלסקי

דעם 8טן אויגוסט 2016 איז נאָך אַ שווערער קראַנקייט געשטאָרבן סאַבינע בעליך, אַ מענטש מיט אַ סך פֿאַרדינסטן פֿאַרן פֿאַרשפּרייטן די ייִדישע שפּראַך און קולטור, און די פֿאָרזיצערין פֿון דער האַמבורגער שלמה־בירנבוים געזעלשאַפֿט פֿאַר ייִדיש

אין די יונגע יאָרן האָט סאַבינע שטודירט אין מינכן אויף דער פֿילם־הויכשול. דער אינטערעס פֿאַרן פֿילם איז בײַ איר פֿאַרבליבן אויפֿן גאַנצן לעבן, און האָט זיך אַרויסבאַוויזן אויך שפּעטער, בײַם פּראָגראַמירן פּראָיעקציעס פֿון ייִדישע פֿילמען אין האַמבורג. מיט ייִדיש האָט זי זיך באַגעגנט ערשט בשעת אירע יודאַיִסטיק־ און רעליגיע־שטודיעס אין פּאָטסדאַם. זי האָט זיך געלערנט בײַם פּראָפֿעסאָר קאַרל־עריך גרעצינגער ,בײַ וועמען זי האָט אָנגעשריבן איר מאַגיסטער־אַרבעט וועגן דעם ייִדישן מיסטיציזם אינעם ווערק פֿון דעם ניסתּר. די אַרבעט, אין וועלכער זי האָט אַנאַליזירט זײַן דערציילונג „נײַ־גײַסט“, איז שפּעטער אַרויס אין בוכפֿאָרעם

סאַבינע איז אויך געווען אַרײַנגעטאָן אין פּאָליטישער און געזעלשאַפֿטלעכער טעטיקייט. זי איז לאַנגע יאָרן געווען פֿאָרשטייערין פֿון די גרינע אינעם האַמבורגער פּאַרלאַמענט. צוזאַמען מיט איר מאַן, מאַרטין שמידט, האָט זי געגרינדט די געזעלשאַפֿט צו פֿאָרשן ייִדישע געשיכטע אין בלאַנקענעזע — אַ פֿערטל פֿון האַמבורג וווּ זי איז געבוירן געוואָרן און וווּ זי האָט זיך אומגעקערט ווי אַ דערוואַקסענע. די געזעלשאַפֿט האָט זיך פֿאַרנומען, צווישן אַנדערע, מיט דער געשיכטע פֿון דער ייִדישער קינדערהיים אין בלאַנקענעזע, וואָס מע האָט געגרינדט נאָך דער צווייטער וועלט־מלחמה. דורך דער דאָזיקער היים זענען אַדורך, אויפֿן וועג קיין ארץ־ישׂראל, הונדערטער קינדער, פּליטים פֿונעם חורבן (אַ סך פֿון זיי האָבן זיך געראַטעוועט פֿונעם לאַגער בערגען־בעלזען). די געזעלשאַפֿט האָט זיך דעמאָלט געשטעלט אין קאָנטאַקט מיט דער אָרגאַניזאַציע „קינדער פֿון בלאַנקענעזע“ אין מדינת־ישׂראל. דער רעזולטאַט דערפֿון איז געווען אַ באַזוך אין האַמבורג פֿון 120 אַמאָליקע „קינדער" און זייערע משפּחות. סאַבינע האָט געאַרבעט בײַם צוגרייטן די אויסשטעלונג „פֿיר מאָל לעבן : דער ייִדישער גורל אין בלאַנקענעזע“. מע האָט דאָרטן געוויזן די געשיכטע פֿון פֿיר ייִדישע פּערזענלעכקייטן פֿון בלאַנקענעזע, וואָס האָבן זיך גענומען דאָס לעבן אַ טאָג פֿאַרן פֿאַרשיקן זיי אין לאַגער טערעזיענשטאַט. צווישן זיי איז געווען סאַבינעס עלטער־באָבע, די שרײַבערין און כּלל־טוערין סאָפֿי יאַנסען . סאַבינע פֿלעגט פֿאַרברענגען גאַנצע טעג אין אַרכיוון, זאַמלענדיק מאַטעריאַלן צו דער אויסשטעלונג און אָרגאַניזירנדיק באַגלייט־אַקטיוויטעטן און רעפֿעראַטן . די אויסשטעלונג האָט צוגעצויגן אַ סך האַמבורגער אײַנוווינער און געמאַכט אַ גוואַלדיקן רושם אויפֿן עולם

אונדזער שלמה־בירנבוים־געזעלשאַפֿט האָט אַ סך צו פֿאַרדאַנקען איר וויסנשאַפֿטלעכן צוגאַנג און אירע אָרגאַניזאַציאָנעלע טאַלאַנטן. זי האָט זיי אַרויסגעוויזן, צווישן אַנדערע, אין 2015, בײַם צוגרייטן דעם סעמינאַר לכּבֿוד דעם 20 סטן יובֿל פֿון אונדזער געזעלשאַפֿט דער סעמינאַר איז געווען געווידמעט אונדזער פּאַטראָן , דעם לינגוויסט שלמה בירנבוים, וואָס איז געווען דער ערשטער ייִדיש־לעקטאָר אויף דער אוניווערסיטעט האַמבורג (און אין גאַנץ אייראָפּע). גלײַכצײַטיק האָט זיך סאַבינע מיט אַ סך התמדה פֿאַרנומען מיט דעשיפֿרירן אָפּגעהיטענע בריוו פֿון געטאָס, וואָס זענען געווען קוים פֿאַרשטענדלעך. אירע איבערזעצונגען פֿון ייִדיש אין דײַטש זענען אָפּגעדרוקט געוואָרן אין אַ באַנד געווידמעט דעם חורבן. אינעם לעצטן יאָר האָט סאַבינע אָנגעהויבן, מיט גרויס ענטוזיאַז, געבן לעקציעס פֿון ייִדישער ליטעראַטור אין דער האמבורגער פֿאָלקסהאָכשולע

מיר האָבן פֿאַרלוירן אַ שעפֿערישע , איבערגעגעבענע אָרגאַניזאַטאָרין, אַן ערנסטע פֿאָרשערין, און דער עיקר — אַ טײַערע חבֿרטע

 

Dieser Nachruf ist zuerst in leicht veränderter Form im jiddischen TAM-TAM (Oktoberausgabe 2016) erschienen und wurde von Natalia Krynicka (MEDEM-Bibliothek Paris) aus dem Polnischen übersetzt.

Sabine Boehlich

von Danka Kowalski

Am 8. August 2016 ist nach schwerer Krankheit Sabine Boehlich von uns gegangen. Sie hat dem Erhalt und der Verbreitung der jiddischen Sprache und Kultur große Dienste erwiesen, nicht zuletzt als zweite Vorsitzende der Hamburger Salomo-Birnbaum-Gesellschaft für Jiddisch.

Als junge Frau studierte Sabine an der Filmhochschule in München. Das Interesse zum Film begleitete sie ihr ganzes Leben lang, z. B. beim Kuratieren von Kinovorstellungen jiddischer Filme in Hamburg. Dabei entdeckte sie das Jiddische verhältnismäßig spät während ihres Studiums der Judaistik und Religionswissenschaften in Potsdam. Sie war Studentin bei Professor Karl-Erich Grözinger, bei dem sie ihre Magisterarbeit über jüdische mystische Traditionen im Werk des Nisters (Pinkhas Kahanovitsh) schrieb. Diese Arbeit, in der sie dessen Erzählung „Nay-gayst“ untersucht hat, erschien später auch in Buchform.

Sabine engagierte sich auch politisch und gesellschaftlich. Viele Jahre lang war sie Vorsitzende der GAL- (jetzt: Grünen-) Bürgerschaftsfraktion in Hamburg. Gemeinsam mit ihrem Mann Martin Schmidt gründete sie den Verein zur Erforschung der Geschichte der Juden in Blankenese – dem Viertel, in dem sie geboren wurde und in welches sie später als erwachsene Frau zurückkehren sollte. Der Verein befasste sich unter anderem mit der Geschichte des jüdischen Kinderheims, das nach dem Zweiten Weltkrieg in Blankenese gegründet wurde. Über dieses Heim führte der Weg Hunderter von Kindern nach Palästina, die sich als Flüchtlinge der Shoah größtenteils aus dem Lager Bergen-Belsen hatten retten können. Der Verein stellte den Kontakt zur israelischen Organisation „Die Kinder von Blankenese“ her, wodurch noch einmal 120 der ehemaligen „Kinder“ mit ihren Familien zu Besuch nach Hamburg kamen. Sabine war auch beteiligt an der Vorbereitung der Ausstellung „Viermal Leben: Jüdisches Schicksal in Blankenese“. Diese erzählte das Leben vierer jüdischer Persönlichkeiten aus Blankenese, die sich einen Tag vor ihrer Deportation ins Lager Theresienstadt das Leben genommen hatten. Unter ihnen befand sich auch Sabines Urgroßmutter, die Schriftstellerin und Armenpflegerin Sophie Jansen. Sabine verbrachte viel Zeit damit, in Archiven Materialien für die Ausstellung zusammenzustellen sowie ein Begleitprogramm und Vorträge zu organisieren. Die Ausstellung zog viele Hamburger an und ging an den Besuchern nicht spurlos vorbei.

Unsere Salomo-Birnbaum-Gesellschaft hat Sabines wissenschaftlicher Herangehensweise und ihrem Organisationstalent ungeheuer viel zu verdanken. Dies hat sie besonders 2015 bei der Vorbereitung des Seminars zum 20jährigen Jubiläum unserer Gesellschaft bewiesen. Das Seminar war unserem Namensgeber gewidmet, dem Sprachwissenschaftler Salomo Birnbaum, der der erste Jiddisch-Lehrende an der Universität Hamburg und damit in ganz Europa war.

Daneben entzifferte Sabine mit großem Eifer aus den Ghettos überlieferte Briefe. Ihre Übersetzungen der kaum leserlichen Briefe vom Jiddischen ins Deutsche wurden in dem Band „Judenverfolgung – Holocaust Edition, Vol. 16“ abgedruckt. Im vergangenen Jahr begann Sabine mit großer Begeisterung Kurse für jiddische Literatur an der Hamburger Volkshochschule zu geben.

Mit Sabine haben wir eine kreative, aufopfernde Organisatorin, eine ambitionierte Forscherin und vor allem eine teure Freundin verloren.

(aus dem Jiddischen von Marcel Seidel)

 

Koved ir ondenk!